SOURCE:  Simultaneous remOval of hUman and veteRinary pharmaCEuticals

 

In het SOURCE-project kwamen het waterschap en de landbouwsector samen om de emissies van stikstof, fosfaat en geneesmiddelen naar het oppervlaktewater te beperken. Het SOURCE-project is in 2008 gestart en is begin 2012 afgerond. 

 

In het SOURCE-project is onderzoek verricht naar de gecombineerde verwerking van dunne dierlijke mest en humane urine. De doelen van het project SOURCE waren als volgt gedefinieerd:

 

  • Het ontwikkelen van een duurzame keten voor de herwinning van nutriënten uit de gecombineerde stroom van menselijke urine en de waterfractie uit mest-verwerkende bedrijven.
  • Emissiereductie naar het watersysteem van geneesmiddelen(resten) vanuit de humane keten en dierlijke keten.

 

 

Voor het testen van dit verwerkingsconcept is vanaf medio 2010 een jaar een praktijkexperiment uitgevoerd op de rwzi Land van Cuijk te Haps. In de proefinstallatie werd dierlijke mest gezamenlijk met menselijke urine behandeld, waarbij door voorbeluchting organische stoffen uit het mengsel werder verwijderd, fosfaat werd gefixeerd (struvietvorming) en ammonium met een energiezuinig biologisch systeem werd verwijderd. Het effluent werd geloosd op de RWZI. Ook zijn er labexperimenten uitgevoerd met behulp van geavanceerde zuivering (ozon) voor de verwijdering van geneesmiddelen en hormonen.  

 

Uit het pilotonderzoek kunnen de volgende conclusies worden getrokken:

  • Over de hele installatie genomen werd er ongeveer respectievelijk 50% en 90% van de totale organische en stikstof vracht verwijderd.
  • Over de hele proefperiode gemeten werd er ongeveer 60% van het verwijderde fosfaat teruggewonnen als struviet. Het struviet bevat nagenoeg geen verontreinigingen en voldoet aan milieuhygiënische en landbouwkundige eisen voor inzet als meststof. Wettelijk zijn er echter belemmeringen, aangezien struviet op dit moment in Nederland niet mag worden verhandeld als meststof. 
  • Het effect van afzonderlijke groepen antibiotica wat aan te tonen was in de dunne mest-urine matrix (en in de dunne mest en humane urine afzonderlijk) nam gedurende de behandeling in de SOURCE procestrein in de waterfase aanzienlijk af.

 

 

De resultaten van de SOURCE pilot zijn goed op te schalen. Voor het verwerken van het dunne mest-urinemengsel met het SOURCE systeem is een business case opgesteld. In de business case zijn verschillende SOURCE systemen vergeleken met verwerkingsroutes waarin door Reverse Osmosis (RO) mineralenconcentraten worden geproduceerd. Hierin zijn voor beide verwerkingsconcepten mogelijkheden meegenomen voor covergisting en stikstofterugwinning. Voor een SOURCE-systeem inclusief covergisting op of naast de RWZI bedraagt de verwerkingsprijs 17,50 euro per m³ ruwe mest. De kosten van lokale verwerking bij een mestverwerker tot mineralenconcentraten bedragen 16,– euro per m³ ruwe mest. Rekening houdend met een onnauwkeurigheid van 30% in de kostenberekeningen, zijn de verwerkingskosten conform het SOURCE- en het mineralenconcept hierdoor vergelijkbaar en rendabel uitgaande van een huidige verwerkingsprijs in de provincie Noord Brabant van € 20,- per m³  ruwe mest. Qua milieueffecten scoort een SOURCE-systeem inclusief covergisting en terugwinning van stikstof beter dan een RO-systeem.

 

Het gehele project is uitgevoerd door een samenwerkingsverband van het Waterschap Aa & Maas, ZLTO, de provincie Noord-Brabant, STOWA en het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie met ondersteuning vanuit Grontmij Nederland BV en stichting LeAF. 
 

Het volledige projectmanagement van SOURCE inclusief het opstellen van de business case is uitgevoerd door Mirabella Mulder Waste Water Management.